Ο ΝΑΟΣ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ

Γιορτή του Αγίου Αθανασίου αύριο 18 ιανουαρίου και πανηγυρίζει ο ναός του Αγίου Αθανασίου Θεσσαλονίκης, που βρίσκεται δίπλα στην Εγνατία. Η ιστορία του ξεκινά τουλάχιστον από το 14ο αιώνα, οπότε υπήρξε καθολικό άγνωστης μονής, ενώ αργότερα ήταν μετόχι της μονής Βλατάδων. Η εξάρτησή του από τη μονή Βλατάδων αποτέλεσε αντικείμενο τριβής και έντονων διενέξεων μεταξύ της μονής και της μητρόπολης Θεσσαλονίκης, η οποία επεδίωκε να μετατρέψει το ναό σε ενοριακό. Αιτία ήταν τα διάφορα αγιάσματα, προσκυνήματα και καταστήματα του ναού, τα οποία απέφεραν σημαντικά έσοδα. Το 1714 στη διένεξη παρενέβη και ο σουλτάνος, ο οποίος ζήτησε από τον ιεροδίκη Θεσσαλονίκης να απαγορεύσει στους μοναχούς της μονής Βλατάδων την εκμετάλλευση του παγκαρίου του ναού, εάν πράγματι «… η εκκλησία του Αγίου Αθανασίου ευρίσκεται από αρχαιοτάτων χρόνων εις χείρας των μητροπολιτών Θεσσαλονίκης». Οι προστριβές ανάμεσα στη μητρόπολη και τη μονή συνεχίσθηκαν μέχρι το 1875, οπότε καταργήθηκαν τα «εμβατίκια», δηλαδή τα χρηματικά ποσά που υποχρεούνταν να καταβάλλουν ετησίως στη μονή Βλατάδων οι ενορίτες και η μητρόπολη. Ο ναός του Αγίου Αθανασίου καταστράφηκε το 1817, αλλά το επόμενο έτος οικοδομήθηκε εκ νέου, όπως προκύπτει από την χρονολογία που αναγράφεται στο υπέρθυρό του.
Το 1821 ο ανακαινισμένος ναός του Αγίου Αθανασίου μετατράπηκε σε χώρο μαρτυρίου δεκάδων γυναικόπαιδων και γερόντων, που τφυλάκισαν οι Οθωμανοί μέσα στο ναό, χωρίς τροφή και νερό. Όταν μετά από 40 ημέρες άνοιξαν οι πόρτες του ναού, το θέαμα που αντίκρυσαν οι περίοικοι ήταν φρικιαστικό. Περίπου 100 αποσυντιθεμένα πτώματα κείτονταν στο δάπεδο, ανάμεσά τους και παιδιά, που φάνηκε, από την στάση που βρέθηκαν, ότι εκλιπαρούσαν, μέσα στις αγκαλιές των μανάδων τους, για λίγο γάλα και νερό. «Η εκατόμβη των γυναικοπαίδων της Θεσσαλονίκης έμεινε άγνωστη στην ιστορία και στα σχολικά εγχειρίδια, γιατί κανένας πρόγονος Πελοποννήσιου ή άλλου χαμουτζή, δεν είχε τον τραγικό κλήρο να συμπεριλαμβάνεται στον κατάλογο των νεομαρτύρων της Θεσσαλονίκης» (Χρίστος Ζαφείρη «Θεσσαλονίκης Τοπιογραφία» 1990).

Πηγή: «Εκ Δυσμών – Μια διαχρονική ενατένιση της Ιστορίας της Θεσσαλονίκης και του κάμπου της».
Συγγραφέας: Θεόδωρος Γκλαβέρης
Εκδόσεις #fylatos, 2021

Σχετικές δημοσιεύσεις